ارث مرد و زن از همدیگر

ارث زن و مرد(تفاوتها و شباهتها)

ارث زن و مرد(تفاوتها و شباهتها)

ارث زن و مرد از یکدیگرو قوانین متفاوت در زمینه سهم الارث زن و مرد از مهمترین مباحث قوانین ارث است که به دلیل قوانین خاص و گاها دشوارآن، نیازمند بررسی و تحلیل می باشد. به موجب قانون مدنی شرایط ارث بردن تعیین و سهم وراث بر مبنای طبقات ارث مشخص شده است. در حقوق ایران که برگرفته از منابع فقهی می باشد، بین ارث زن و مرد تفاوتهای چشم گیری وجود دارد که در این مقاله به بررسی آن پرداخته ایم.

موضوعات مورد بررسی در این مقاله عبارتند از:
• تعریف ارث
• تعریف ترکه
• شرایط تقسیم میراث
• بررسی طبقات ارث
• تفاوت ارث زن و مرد
• قوانین خاص ارث زن
• نکات مهم در خصوص سهم الارث زن
• نکات حقوقی سهم الارث شوهر

ارث چیست؟

ارث مالی است که پس از فوت شخص به بازماندگان و وارثان او تعلق می گیرد.ارث به مرگ حقیقی و مرگ فرضی ( در خصوص غایب مفقودالاثر) واقع می شود.اسباب ارث در قانون مدنی، نسب(خویشاوندی) و سبب(ازدواج) است.

ترکه چیست؟

ترکه کلیه اموال و حقوق مالی متوفی است که بعد از پرداخت دیون و تعهدات متوفی ، به بازماندگان و وارثان وی تعلق خواهد گرفت.

شرایط تقسیم میراث:

• فوت مورث
• وارث باید هنگام فوت مورث زنده باشد یا درخصوص حمل و جنین، باید حداقل نطفه منعقد شده و در شکم مادر باشد.
• وجود ترکه و اموالی برای مورث
• شرط دیگر تقسیم ارث دریافت گواهی انحصار وراثت جهت مشخص شدن تعداد وراث متوفی و نسبت آنها با میت است.
• تقسیم ترکه منوط به پرداخت کلیه دیون متوفی است و ابتدا باید هزینه های کفن و دفن میت بدهی های مالی و وصیت های وی انجام شود و سپس نوبت به تقسیم ارث بین وراث می رسد .
• به ماترک بر طبق قانون میزان مشخصی مالیات بر ارث تعلق می گیرد؛ وارثان مکلف هستند فهرست اموال و دارایی های متوفی را تهیه نموده،  به اداره دارایی ارئه نمایند تا میزان مالیات بر ارث مشخص شود.

طبقات ارث:

قانون مدنی جهت تقسیم ارث قوانین خاصی را وضع نموده و معیار تقسیم را بر مبنای طبقات ارث و درجه نسبت فرد با متوفی قرارداده است .
وارثان و نزدیکان متوفی بر حسب درجه نزدیک بودن به شخص متوفی به سه دسته طبقه بندی شده اند.
این طبقات عبارتند از:

طبقه اول:
پدر و مادر و فرزندان، فرزندان فرزندان .
در این طبقه دو درجه وجود دارد، درجه اول: پدر و مادر و فرزندان و درجه دوم : اولادِ اولاد (نوه‌های متوفی). در صورت وجود والدین و فرزندان(درجه اول) به نوادگان(درجه دوم) ارث تعلق نمی گیرد.

نکته : پدر و مادر و فرزندان با هم ارث می برند و در یک درجه هستند.

طبقه دوم :
پدربزرگ ها و مادربزرگ ها( اجداد) و برادر و خواهر، اولاد آنها .
وراث این طبقه نیز به دو درجه تقسیم شده اند و با وجود درجه یک ، درجه دو ارث نخواهد برد .
درجه اول : اجداد (مادر بزرگ و پدر بزرگ) و برادرها و خواهرها.
درجه دوم : فرزندان خواهر و برادر و پدر‌ها و مادرهای پدربزرگ‌ ها و مادر بزرگ ها.

طبقه سوم :
عموها،عمه ها، خاله ها و دایی ها و اولاد آنها .
طبقه سوم نیز دارای دو درجه است:
عمو و عمه و خاله و دایی، درجه اول و فرزندان آنها در درجه دوم .
عمو وعمه و خاله و دایی پدر و مادر، درجه اول، و اولاد آنها در درجه دوم قرار دارند.

نکته:
این طبقات به ترتیب بوده و چنانچه در هر یک از طبقات وارثی وجود داشته باشد، او ارث می برد و نوبت به وارثان طبقه بعدی نمی رسد .
همچنین زن و شوهر با وجود هر کدام از طبقات موجود، از هم ارث می برند.یعنی مثلا زن یا شوهر با فرزندان یا پدریا مادر ارث می برند.
درهنگام تقسیم ترکه ابتدا ارث همسر پرداخت می شود زیرا همسر از وراث سببی است و خویشاوندی از طریق ازدواج به وجود آمده، وارث سببی مقدم بر نسبی است و سپس سهم الارث بقیه وراث نسبی پرداخت می شود.

نحوه ارث بردن زن و شوهر از یکدیگر:
• تنها در ازدواج دائم زن و مرد از یکدیگر ارث می بردند و در ازدواج موقت(صیغه) زوجین از هم ارث نمی برند.
• هر کدام از زوجین برای اینکه ارث ببرند باید در زمان فوت مورث زنده باشند، هر چند اندکی بعد از آن بمیرد.

قوانین ارث زن:
ماده ۸۶۱ قانون مدنی عنوان داشته که زن پس از مرگ شوهرش ارث می‌برد مشروط به اینکه عقد دائم باشد و در زمان مرگ همسرش زنده باشد.
اگر مرد در زمان فوت، فرزند یا نوه‌ ای از همسر یا از همسران سابق نداشته باشد، زن یک چهارم از اموال مرد ارث می‌‌برد. در صورت وجود فرزند یا نوه حتی از همسران دیگر مرد، ارث زن به یک هشتم کاهش می یابد.
در شرایطی که مرد دارای چند همسر دائمی است، در این موارد سهم ارث زنان، یک چهارم و یا یک هشتم می باشد که به طورمساوی بین زنان وی تقسیم می‌گردد.

نکات ارث زن:

• در صورتی که زن تنها وارث مرد باشد، تنها یک چهارم اموال شوهر به او می‌رسد و بقیه ماترک متعلق به حاکم است و به خزانه دولت واریز می‌شود.
• همان گونه که می دانیم طلاق رابطه‌ی زوجیت را از بین می‌رود و بنابراین در صورت وقوع طلاق زن و مرد از یکدیگر ارث نمی برند مگر در یک مورد و آن زمانی است که مردی همسرش را طلاق دهد و طلاق از نوع طلاق رجعی باشد؛ و در زمان عده سه ماه ای که زن باید نگه دارد، مرد حق رجوع و بازگشت به زن را داشته و رابطه‌ی زن و شوهری مجددا برقرار می شود. به موجب ماده‌ ۹۴۳ قانون مدنی چنانچه در دوران عده طلاق رجعی هر یک از زوجین بمیرند، از همدیگر ارث می‌برند.

• اگر مردی بیمار باشد و در زمان بیماری زن خود را طلاق دهد، چنان چه در فاصله یک سال از زمان طلاق، به دلیل همان بیماری فوت کند، زن مطلقه وی به شرطی که دوباره ازدواج نکرده باشد از وی ارث می‌برد و در این مورد خاص نوع طلاق مهم نیست.

• تا سال ۸۷ زن تنها از اموال منقول شوهر و همچنین اعیان اموال غیرمنقول(مثل ساختمان) و نه از خود زمین ارث می‌برد. اما با اصلاحات قانون مدنی در سال ۸۷ زن از کلیه اموال شوهرمرحوم خویش ارث می برد، به این صورت که زن از عین اموال غیرمنقول، ارث نمی برد بلکه فقط از قیمت آنها ارث می برد.یعنی اموال غیرمنقول ارزشگداری شده و قیمت روز آنها به زوجه پرداخت می شود.

ارث مرد و زن
                  ارث مرد و زن از همدیگر در صورت فوت یکی از همسران 

 

نکات ارث مرد:

• اگر زنی فوت نماید و فرزندی نداشته نباشد، شوهر نصف( یک دوم) اموال زن را به ارث می برد و اگر زن وارث دیگری همچون پدر و مادر نداشته باشد، بقیه اموال زن نیزبرای شوهر او خواهد بود. اما اگر زن فوت نماید و دارای فرزند یا نوه باشد، شوهر یک چهارم اموال زن را ارث می برد.
• در صورتی که زن هیچ وارث دیگری جز شوهر نداشته باشد، تمام ترکه زن به شوهر می‌رسد.
• شوهر از تمام اموال منقول و غیر منقول زن ارث می برد.

انحصار وراثت : نکات دقیق از زبان وکیل!

انحصار وراثت و نحوه دریافت گواهی آن از زبان وکیل مالیاتی: مشخص کردن ورثه ودریافت گواهی انحصار وراثت یکی از مهمترین اقدامات حقوقی است که بعد از فوت هر فردی لازم است انجام شود. وجود این گواهی برای تعیین وراث، تقسیم اموال، دریافت حقوق و مطالبات و پرداخت بدهی های متوفی، تعیین میزان سهم الارث هر وارث و حتی پیگیری و طرح دعاوی مربوط به شخص فوت شده الزامی است.

در این مقاله مراحل قانونی و مدارک لازم جهت دریافت گواهی انحصار وراثت بررسی می شود.

بخش های این مقاله عبارتند از:

  • شرایط متقاضیان
  • نحوه تقاضا
  • مدارک لازم
  • روند رسیدگی به درخواست
  • نکات مربوط به گواهی انحصار وراثت

چه کسانی می توانند تقاضای گواهی انحصار وراثت نمایند؟

وراث و سایراشخاص ذینفع مانند طلبکاران از متوفی یا کسی که از یکی از ورثه طلبکار است جهت توقیف سهم الارث وارث و وصول مطالبات خویش، می توانند برای دریافت گواهی اقدام نمایند. در صورت تعدد ورثه، حضور و مراجعه تمام آنها الزامی نیست و اقدام یک نفر برای تقاضا کفایت می نماید.در اینصورت یکی از ورثه به عنوان خواهان، دادخواست را تقدیم و بقیه وراث را خوانده دعوا قرار می دهد. می توان  تقدیم دادخواست و دریافت گواهی انحصار وراثت را به وکیل دادگستری نیز واگذار نمود.

مدارک لازم:

  • گواهی فوت متوفی
  • استشهادیه محضری مبنی بر مشخصات متوفی و تاریخ فوت
  • شناسنامه و کارت ملی متوفی
  • عقدنامه یا رونوشت آن
  • شناسنامه و کارت ملی وراث
  • وصیت نامه رسمی شخص فوت شده در صورت وجود
  • دادخواست

مراحل دریافت گواهی انحصار وراثت

گام اول:

متقاضی باید به شورای حل اختلاف آخرین اقامتگاه متوفی مراجعه و فرم مخصوص استشهادیه را دریافت نماید. درصورتیکه آخرین اقامتگاه متوفی معلوم نباشد، رسیدگی در صلاحیت شورای حل اختلاف آخرین محل سکونت وی در ایران است.

در نهایت برای ایرانیان مقیم خارج از کشور، مرجعی صالح به رسیدگی است که آخرین محل سکونت متوفی در حوزه آن شورا بوده و هرگاه متوفی نه در ایران اقامتگاه و نه محل سکونت داشته باشد، شورای حل اختلافی که ترکه در آنجا واقع شده، صالح می باشد. درغیر این صورت شوراهای حل اختلاف تهران صلاحیت رسیدگی دارند.

نکته:

در حال حاضر دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و به شورای مربوطه ارجاع می گردد.

گام دوم:

برای دریافت استشهادیه محضری، باید 3 نفر شاهد در یکی از دفاتر اسناد رسمی حاضر و با پر کردن فرم مخصوص استشهادیه، گواهی نمایند که ورثه متوفی چه کسانی هستند و غیر از این افراد وارث دیگری وجود ندارد. دفتر اسناد رسمی نیز امضا ایشان را گواهی و تصدیق نموده و استشهادیه را به متقاضی تحویل می دهد.

گام سوم:

برای افردای که قبل از سال 95 فوت شده اند:

وراث می بایست لیست کلیه اموال و دارایی های منقول و غیرمنقول متوفی را تهیه و آن را به اداره دارایی محل اقامت یا سکونت متوفی ارائه و رسید آن را دریافت نموده و به همراه مدارک دیگر به شورا تقدیم نمایند.برای فوت شدگان قبل از سال 95 ارائه گواهی مالیاتی همراه با دادخواست انحصار وراثت الزامی است.

برای فوت شدگان بعد از سال 95:

جهت دریافت انحصار وراثت نیازی به اخذ گواهی مالیات بر ارث نیست.

برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه، پیشنهاد می کنیم از مقاله مالیات بر ارث ما استفاده کنید.

گام چهارم:

ثبت دادخواست و ارجاع آن به شورای مربوطه است.

در صورتیکه به هر دلیلی به یک یا چند نفر از وراث یا مدارک هویتی آنها دسترسی نباشد یا خارج از کشور باشند، به تقاضای ذی نفع شورای حل اختلاف از اداره ثبت احوال در این خصوص استعلام می نماید و اداره ثبت احوال اطلاعات هویتی آنان را ارسال می نماید.

نحوه رسیدگی  به درخواست گواهی انحصار وراثت

شورای رسیدگی کننده پس از ملاحظه اسناد و مدارک تقدیمی، درخواست متقاضی را یک نوبت در روزنامه کثیرالانتشار یا محلی به هزینه متقاضی، آگهی می نماید تا اگر متوفی وارث دیگری داشته باشد به دادگاه مراجعه نمایند.

پس از انقضای مهلت یک ماه از تاریخ نشر آگهی، در صورتی که معترضی نباشد، دادگاه با توجه به اسناد و مدارک ارائه شده، گواهی انحصار وراثت با تعیین تعداد وراث و نسبت آنها با متوفی را صادر می نماید.

در صورت وجود معترض و اعلام اعتراض ، جلسه ای برای رسیدگی معین و به طرفین پرونده اطلاع داده می شود. پس از رسیدگی، حکم صادر می گردد که این حکم برابر مقررات قابل تجدیدنظر و فرجام است.

نکات مهم دریافت گواهی

  • در صورتی که در زمان فوت نطفه ای منعقد شده و جنینی وجود داشته باشد باید جنین نیز جزو وراث در دادخواست مربوطه قید شود.
  • در صورتی که بین وراث محجوری وجود داشته و برای محجور قیم معین نشده باشد، دادستان می تواند از طرف محجور به درخواست تصدیق انحصار وراثت اعتراض نماید.
  • فرزند خوانده جزو وراث نبوده و در گواهی انحصار وراثت نام وی قید نمی گردد.

برای درک بهتر این موضوع، پیشنهاد می کنیم مقاله فرزند خواندگی منتشر شده در وب سایت را مطالعه بفرمائید.

  • در صورتی که بهای ترکه (اموال باقی مانده از متوفی) بیش از 1۰ میلیون ریال نباشد، دادگاه بدون انتشار آگهی به ادله درخواست کننده رسیدگی، گواهی حصر وراثت را صادر می نماید.
  • در مورد متوفیان ساکن در روستا، اگر بهای ترکه بیش ازمبلغ فوق باشد، فقط به الصاق آگهی برای یک بار و در یک روز در معابر و اماکن عمومی روستای محل اقامت متوفی اکتفا خواهد شد.
  • رای دادگاه مبنی بر قبول یا رد درخواست تصدیق، قابل پژوهش و فرجام است.
  • اگر کسی به صورت عمدی تعداد و مشخصات وراث را به درستی اعلام ننماید و گواهی انحصار وراثت خلاف واقع اخذ کند، مرتکب جرم کلاهبرداری شده است (ماده ۹ قانون تصدیق انحصار وراثت)